is een meerjaren kennisontwikkelingsprogramma van Waterschap Veluwe en provincie Gelderland. Begeleiders zijn DLV Rundveeadvies, Broos Water en Witteveen+Bos. Doel is om de Agrarische Enclave Uddel/Elspeet, in het stroomgebied van de Hierdense Beek, economisch én ecologisch duurzamer te ontwikkelen. Deze nutriëntenpilot heeft daarom speciaal aandacht voor duurzaam waterbeheer. Van de deelnemende 30 ondernemers treffen ruim vijftien agrariërs daadwerkelijk emissiebeperkende maatregelen op perceel en erf.
‘Boeren voor Schoon Water' omvat maatregelen die agrariërs vrijwillig treffen. Dit levert winst op voor de ondernemer én een betere waterkwaliteit. De maatregelen verschillen per bedrijf:
De maatregelen zijn primair gericht op het verbeteren van de waterkwaliteit van de Hierdense Beek. Dat komt kwetsbare planten- en dierensoorten ten goede. Deze dreigen te verdwijnen door de vele meststoffen die via uit- en afspoeling in het water stromen. Het belang van de agrariër zit in kostenbesparingen op de bedrijfsvoering.
Het project startte in 2007 en loopt tot en met 2012. Eind 2010 werden concrete plannen opgesteld om maatregelen te identificeren. Medio 2011 werden hiertoe afspraken gemaakt met de deelnemende ondernemers. Waterschap Veluwe en provincie Gelderland financieren de projectuitvoering en waar mogelijk ook de uitvoering van boven-wettelijke maatregelen. Eind 2012 volgt rapportage en verantwoording.
De Agrarische Enclave Uddel-Elspeet is een landbouwgebied te midden van Veluwse bossen en natuur. De sector bestaat voornamelijk uit melkveebedrijven en kalverhouders.
Een deel van de enclave behoort tot het Natura 2000-gebied Veluwe. Dit is de grootste qua omvang in Gelderland. De enclave kent ook gebieden met potentie voor waardevolle natte natuur. Gelderland heeft 35 TOP-lijstgebieden. Dit zijn door de provincie aangewezen gebieden, waar verdroging met voorrang wordt aangepakt. Tevens wordt daar nieuwe (natte) natuur gerealiseerd. Het beheersgebied van Waterschap Veluwe kent dertien van deze gebieden, waaronder Dal Staverdense Beek.
Vooral langs de Hierdense Beek leven veel zeldzame planten- en dierensoorten. Twintig plantensoorten staan op de Rode Lijst. Dit is een lijst van zeldzame en bedreigde planten. Voorbeelden zijn beenbreek, kleine zonnedauw en orchideeënsoorten. Daarnaast is Staverden rijk aan vogels. Natuurbehoud langs de beek vraagt om een goede aanpak. Natte natuur is kwetsbaar voor stikstof uit mest. Door een teveel aan fosfaat ontstaat overbemesting. Dat is schadelijk voor planten en dieren.
Het Lozingenbesluit Open Teelt en Veehouderij (LOTV) en het Lozingenbesluit Bodembescherming (LBB) staat het lozen van verontreinigd erfafspoelwater (=hemelwater), perssappen en percolaat naar bodem en oppervlaktewater niet toe. Momenteel wordt gewerkt aan het moderniseren van deze regels en wordt het Activiteitenbesluit voorbereid. ‘Bodem' en ‘water' worden hierin zoveel mogelijk geïntegreerd opgenomen.
De nieuwe wetgeving wordt naar verwachting in 2012 ingevoerd. Voor agrariërs veranderen er zaken. Het voorschrift is één van de opvallendste wijzigingen. De huidige wetgeving verbiedt het lozen naar water en bodem, maar geeft niet aan hoe dat moet worden voorkomen. Het Activiteitenbesluit voorziet hier wel in. Dat betekent dat bij aanpassingen in de bedrijfsvoering al nagedacht kan worden hoe rekening gehouden kan worden met de nieuwe regels.
Witteveen+Bos analyseerde met Waterschap Veluwe in 2007 het watersysteem van de Hierdense Beek. Dit leverde inzicht in het functioneren van het watersysteem op en aanwezige knelpunten. De ontstaansgeschiedenis en recente ontwikkelingen in het plangebied zijn in kaart (Afbeelding) gebracht. Daarna is de huidige situatie vergeleken met doelstellingen uit de Europese Kaderrichtlijn Water.
Ondanks verbeteringen is de waterkwaliteit van de Hierdense Beek nog niet op het vereiste niveau. Aanvullende maatregelen zijn noodzakelijk. De landbouw kan een belangrijke rol vervullen. Op basis van de analyses zijn locaties geselecteerd waar gericht effect van maatregelen wordt onderzocht. Belangrijk is wel dat voor uitvoering van een maatregel een nulmeting wordt uitgevoerd.
